Waarom praten over trauma niet altijd helpt

"Geef het tijd."

Waarschijnlijk heb je dat advies al vaker gehoord dan je kunt tellen. En je geloofde het aanvankelijk ook. Je dacht, als ik er maar genoeg over praat, wordt het vanzelf minder. Trauma verwerken kost nu eenmaal tijd. De scherpe randjes slijten vanzelf. Op een dag weet mijn lichaam gewoon dat het voorbij is.

Dus deed je wat iedereen aanraadde.

Je vertelde je verhaal, aan een goede vriendin, aan je partner, aan een psycholoog. Misschien volgde je EMDR of een andere vorm van traumatherapie. Je las boeken over trauma, luisterde podcasts over traumaverwerking, probeerde yoga, ademhalingsoefeningen, meditatie. Je deed alles wat je kon om te herstellen.

En sommige dingen daarvan hielpen ook. Je kreeg inzicht. Je begreep beter waarom je reageerde zoals je reageerde. Je dacht: het komt goed, als ik het maar de tijd geef.

Maar dat gebeurde niet.

Waarom je ineens weer zo heftig reageert

Er hoeft maar iets te gebeuren. Een blik. Een stem. Een geur. Een opmerking die verkeerd valt. Een situatie die je onbewust aan vroeger doet denken.

En daar is het weer: die spanning in je lijf, die onrust die uit het niets lijkt op te komen, dat gevoel dat de stressreactie het ineens volledig van je overneemt. Terwijl je hoofd misschien heel goed weet dat er op dat moment niets aan de hand is, lijkt je lichaam iets heel anders te besluiten.

En misschien geef je jezelf daarna ook nog flink op je kop. Waarom reageer ik nou nóg steeds zo? Er is toch helemaal niks aan de hand? Waarom kan ik dit niet gewoon loslaten?

Na een tijdje sluipt er misschien zelfs een gedachte binnen die je liever niet hebt: misschien gaat mijn trauma nooit meer over.

De mensen om je heen denken dat je dit inmiddels toch wel verwerkt moet hebben. Moedeloos wordt je ervan. Zeker omdat je al zó hard je best hebt gedaan. Zeker als je al zoveel hebt geprobeerd. 

Herken je jezelf hierin? Dan wil ik je eerst één ding tegen je zeggen: deze reactie is helemaal normaal! En je bent niet de enige. Dit is namelijk precies wat ik dagelijks hoor in de praktijk, mensen die alles hebben gedaan wat ze konden om hun trauma te verwerken, en die tóch merken dat hun lichaam blijft reageren. 

Waarom blijf je er last van hebben, terwijl het trauma al lang voorbij is?

Zo'n moment waarop je ineens overspoeld wordt, noemen we een trigger. Dat kan een geur zijn, een blik, een bepaalde toon, of een situatie die je onbewust aan iets heftigs doet herinneren. Op zo'n moment reageert je lichaam sneller dan je hoofd: je hartslag gaat omhoog, je spieren spannen zich aan, helder nadenken lukt even niet.

Dit is jouw zenuwstelsel die precies doet waarvoor het ooit is gemaakt: jou zo snel mogelijk beschermen.

Maar dat maakt het vaak zo frustrerend. Want je begrijpt inmiddels heel goed dat het gevaar voorbij is. Je weet dat je veilig bent. En toch reageert je lichaam alsof dat gevaar er nog steeds is. Dat is voor veel mensen het moment waarop ze zich afvragen: waarom lukt het mij niet om mijn trauma te verwerken?

Hoe kan het dat praten over trauma niet altijd helpt?

Laat ik vooropstellen dat praten over trauma ontzettend waardevol is. Voor veel mensen is het zelfs een onmisbare eerste stap in de traumaverwerking. Het helpt om woorden te geven aan wat je hebt meegemaakt, om gebeurtenissen te ordenen, om emoties te delen, om erkenning te krijgen voor je verhaal.

Maar praten verandert niet automatisch iedere reactie van je lichaam.

Stel dat je als kind ooit bent gebeten door een hond. Jaren later weet je heel goed dat de meeste honden vriendelijk zijn. Je kunt dat met volledige overtuiging uitleggen aan iemand anders. En toch kan je lichaam zich automatisch aanspannen zodra er onverwacht een grote hond op je af rent.

Dit komt omdat iets begrijpen en een automatisch reactie van jouw zenuwstelsel twee verschillende systemen zijn. En precies daar ontstaat vaak de verwarring: je hoofd begrijpt dat het voorbij is, maar een automatische beschermingsreactie laat zich niet altijd veranderen door inzicht alleen.

Dat is ook de reden waarom sommige mensen merken dat trauma verwerken moeilijk blijft, ondanks gesprekken, therapie of EMDR. Niet omdat ze te weinig hebben gedaan, maar omdat er soms nog een ander onderdeel van het herstel aandacht vraagt.

Waarom traumaverwerking soms lijkt vast te lopen

Misschien heb je tot nu toe vooral gewerkt aan één kant van je herstel. Je hebt geprobeerd te begrijpen wat er is gebeurd. Je hebt woorden gegeven aan je verhaal. Je hebt inzicht gekregen in je patronen. En dat is ontzettend waardevol.

Maar in sommige situaties is dat niet voldoende. Dat betekent niet dat therapie of EMDR altijd zinloos is, integendeel, voor veel mensen zijn dat waardevolle en effectieve behandelvormen. Maar als je merkt dat je lichaam blijft reageren, kan het zijn dat er nog een andere laag aandacht nodig heeft. 

Wat kun je doen als praten over trauma niet genoeg helpt?

De afgelopen jaren is er steeds meer aandacht gekomen voor de rol van het zenuwstelsel bij langdurige stressreacties na een ingrijpende gebeurtenis. Daarom kiezen steeds meer mensen voor een andere aanpak.

Een aanpak die niet begint bij het opnieuw vertellen van je verhaal, maar bij de automatische stressreactie die nog steeds wordt geactiveerd. Wanneer het zenuwstelsel weer ervaart dat de situatie veilig is, hoeft het ook niet langer automatisch alarm te slaan.

Voor veel mensen voelt dat als een opluchting. Niet omdat praten niet waardevol is, maar omdat ze hun verhaal al zo vaak hebben verteld. Ze hoeven niet opnieuw ieder detail te bespreken of de gebeurtenis opnieuw te beleven. De aandacht ligt juist op het verminderen van de automatische stressreactie die hen vandaag de dag nog steeds belemmert.

En uiteindelijk is dat waar de meeste mensen naar verlangen. Niet nóg meer inzicht. Maar rust in hun hoofd. Rust in hun lijf. En de vrijheid om te leven zonder dat het verleden steeds opnieuw de regie overneemt.

Over de auteur

Dit artikel is geschreven door Pauline Frijns, fysiotherapeut, eigenaar van Praktijk LIJF en oprichter van MindMedicine.

Pauline werkt al ruim 25 jaar als therapeut. Wat begon vanuit de fysiotherapie en het behandelen van klachten aan het bewegingsapparaat, ontwikkelde zich in de loop der jaren tot een veel bredere kijk op lichamelijke en mentale klachten.

Pauline is een gedreven en nieuwsgierige therapeut. Daarom is zij zich gedurende haar loopbaan steeds verder blijven verdiepen in factoren die klachten kunnen veroorzaken of in stand kunnen houden.

Eerst lag die verdieping vooral binnen het lichaam zelf. Niet alleen kijken naar de plek waar iemand pijn heeft, maar naar de samenhang tussen verschillende structuren en systemen in het lichaam. Later kwamen daar onder andere leefstijl en andere factoren die herstel beïnvloeden bij.

Een belangrijke volgende stap was haar verdieping in de werking van het zenuwstelsel.

In de praktijk zag Pauline steeds duidelijker dat juist het zenuwstelsel een belangrijke onderliggende rol kan spelen bij langdurige lichamelijke klachten, stressreacties, angsten en klachten na ingrijpende of traumatische gebeurtenissen.

Daarom vormt het zenuwstelsel inmiddels de belangrijkste invalshoek binnen haar werk.

Vanuit deze jarenlange ontwikkeling ontstond ook MindMedicine: een lichaamsgerichte aanpak gericht op automatische stressreacties en triggers. Daarbij is het niet nodig om te vertellen wat er precies is gebeurd of een traumatische gebeurtenis opnieuw te beleven.

Pauline werkt dagelijks met mensen met langdurige lichamelijke klachten en met mensen die blijven vastlopen in automatische stressreacties na bijvoorbeeld jeugdtrauma, seksueel misbruik, ongevallen, medische ingrepen of andere ingrijpende gebeurtenissen. Haar achtergrond als fysiotherapeut speelt daarbij nog steeds een belangrijke rol. Ze kijkt niet naar het lichaam en het zenuwstelsel als twee losse onderdelen, maar juist naar de wisselwerking tussen beide.

Met haar artikelen wil Pauline de kennis die zij in ruim 25 jaar heeft opgebouwd begrijpelijk maken. Ze schrijft onder andere over het zenuwstelsel, langdurige lichamelijke klachten, stress, en traumaverwerking.

Niet om ingewikkelde theorie uit te leggen, maar om je anders naar klachten te laten kijken.Want soms ligt de oplossing niet op de plek waar je de klacht voelt, maar op een andere laag.

Ben je na het lezen van deze blog benieuwd of deze manier van werken bij jouw situatie past? Plan dan een vrijblijvende afspraak.